Ozbekiston Respublikasi adliya vazirligi

Mulkdorning mulki mehnatning korki

        Bugungi kunda mulkchilik masalasi davlat va jamiyat rivojlanishining eng etiborga molik masalalaridan biri hisoblanadi. Darhaqiqat, iqtisodiy taraqqiyot yolida ildam qadamlar bilan borayotgan mamlakatimizda mustaqillikning dastlabki yillaridan boshlab mulkchilik masalasiga, jumladan, xususiy mulkni rivojlantirishga alohida etibor qaratildi. Bozor iqtisodiyotining bir nechta oziga xos xususiyatlari mavjud. Bular xojalik faoliyatining erkinligi, iqtisodiy munosabatlarning talab va taklif asosida qurilganligi, mahsulot va xizmatlar baholarining erkin shakllanishi, raqobat muhitining borligi, eng muhimi, turli mulk shakllarining mavjudligi hamda xususiy mulkning ustuvor ahamiyatga ega ekanligi bilan belgilanadi. Xususiy mulk nafaqat egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish huquqlarining birligi, balki erkin bozorni shakllantirishga imkon beruvchi iqtisodiy-siyosiy sharoitlar ornatilishi hamdir. Xususiy mulkning iqtisodiy taraqqiyotga xizmat qiluvchi bir nechta asoslari borligini alohida takidlash joiz. Birinchidan, xususiy mulk huquqi mulkdorni mulkni oqilona boshqarishga ragbatlantiradi va mulkdorlik hissi kishini vijdonan mehnat qilishga undaydi. Ikkinchidan, xususiy mulk huquqi insonlarni oz iqtisodiy ahvolini yaxshilashga, mulkdan samarali foydalanishga undaydi. Natija foydali bolgach, mulkdor oz malakasini oshirishga, yanada koproq va yaxshiroq ishlashga harakat qiladi. Uchinchidan, mulkdor oz manfaatlarini kozlasa-da, u atrofdagilarga ham naf keltiruvchi faoliyat korsatadi. Tortinchidan, mulkdor oz mulkini nafaqat bugungi kun daromadi uchun, balki kelgusi avlodi uchun jamgarma tarzida saqlashga etibor qaratadi.

        Konstitutsiyamizning 53-moddasiga muvofiq, mustaqil davlat iqtisodiyotining asosini tashkil etadigan mulkning hamma shakllari teng huquqliligini va himoyalanganligini davlat kafolatlaydi. Har qanday mamlakat Konstitutsiyaga asoslanib, mulkchilik togrisida yuridik qonunlar ishlab chiqadi va shu qonunlar asosida mulkka egalik qilish munosabatlarini ifodalaydi.

        Shuni alohida takidlash kerakki, mustaqillik yillarida xususiy mulkni himoya qilish, uning huquqiy asoslarini yaratish boyicha keng qamrovli chora-tadbirlar amalga oshirildi. Mulkiy munosabatlar amaldagi qonun hujjatlari va qonunosti normativ-huquqiy hujjatlar bilan tartibga solinadi. Mazkur qonun hujjatlarida xususiy mulk va mulkdorlarning huquqlari, yani oz mulkiga egalik qilish, undan erkin foydalanish, uni tasarruf etish, oz huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilish huquqi mustahkamlab qoyilgan.
 
Azamat ABZALOV,
TDYuI oqituvchisi
Aloqaga chiqish Sayt shemasi